Theo hướng dẫn đang được áp dụng phổ biến tại Việt Nam, huyết áp được xem là cao khi chỉ số tâm thu từ 140 mmHg trở lên hoặc tâm trương từ 90 mmHg trở lên, đo lặp lại nhiều lần trong điều kiện chuẩn. Nhưng nếu bạn từng đọc tài liệu của Mỹ và thấy con số 130/80, bạn không nhầm. Hai ngưỡng này cùng tồn tại và đều đúng trong hệ quy chiếu của chúng.
Huyết áp cao là gì?
Huyết áp cao, hay tăng huyết áp, là tình trạng áp lực của máu lên thành động mạch duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Đây không phải một cơn tăng nhất thời khi bạn tức giận hay vừa chạy bộ, mà là trạng thái kéo dài được xác nhận qua nhiều lần đo.
Bệnh được chia thành 2 dạng:
- Tăng huyết áp nguyên phát chiếm phần lớn các trường hợp, không tìm được nguyên nhân cụ thể mà hình thành dần từ tuổi tác, di truyền và lối sống.
- Tăng huyết áp thứ phát chiếm tỷ lệ nhỏ hơn, xuất phát từ một bệnh lý khác như bệnh thận mạn, rối loạn tuyến thượng thận, bệnh tuyến giáp, hẹp động mạch thận, hoặc do dùng một số loại thuốc. Dạng này thường xuất hiện đột ngột, ở người trẻ, hoặc khó kiểm soát dù đã dùng thuốc.
Điều khiến tăng huyết áp đáng lo không nằm ở con số mà ở tổn thương tích lũy. Áp lực cao kéo dài làm thành mạch dày và cứng lại, đẩy nhanh xơ vữa động mạch, buộc tim phải làm việc nhiều hơn và gây tổn thương thận, não, võng mạc.
Quá trình này diễn ra âm thầm trong nhiều năm mà không có triệu chứng nào để tự nhận biết. National Heart, Lung, and Blood Institute mô tả tăng huyết áp là bệnh thường không biểu hiện dấu hiệu cho đến khi đã gây tổn thương cơ quan.
Ở Việt Nam, huyết áp bao nhiêu được xem là cao?
Bộ Y tế và Hội Tim mạch học Việt Nam sử dụng ngưỡng từ 140/90 mmHg đo tại cơ sở y tế, cùng hệ với hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và Hội Tim mạch châu Âu. Tài liệu từ World Health Organization cũng dùng mốc này.
Điểm quan trọng là ngưỡng thay đổi theo cách đo:
| Cách đo | Ngưỡng chẩn đoán tăng huyết áp |
| Đo tại phòng khám | Từ 140/90 mmHg |
| Tự đo tại nhà, trung bình nhiều lần | Từ 135/85 mmHg |
| Đo liên tục 24 giờ, trung bình cả ngày | Từ 130/80 mmHg |
Lý do là tâm lý căng thẳng khi ở phòng khám thường đẩy chỉ số lên cao hơn thực tế.
Về con số 130/80 hay gặp trên các trang nước ngoài, đó là ngưỡng của hướng dẫn Hoa Kỳ từ năm 2017, đặt thấp hơn để can thiệp lối sống sớm hơn. Khác biệt nằm ở vạch cảnh báo, không phải ở hiểu biết y khoa, và cả hai hệ đều thống nhất rằng từ 130/80 trở lên là lúc nên bắt đầu chú ý.
Bảng phân loại huyết áp
Bảng dưới theo phân loại của Hội Tim mạch châu Âu, đơn vị mmHg.
| Phân loại | Tâm thu | Tâm trương |
| Tối ưu | Dưới 120 | Dưới 80 |
| Bình thường | 120 đến 129 | 80 đến 84 |
| Bình thường cao | 130 đến 139 | 85 đến 89 |
| Tăng huyết áp độ 1 | 140 đến 159 | 90 đến 99 |
| Tăng huyết áp độ 2 | 160 đến 179 | 100 đến 109 |
| Tăng huyết áp độ 3 | Từ 180 trở lên | Từ 110 trở lên |
| Tăng huyết áp tâm thu đơn độc | Từ 140 trở lên | Dưới 90 |
Chỉ cần một trong hai chỉ số vượt ngưỡng là đủ để xếp vào nhóm đó. Ví dụ 135/95 mmHg vẫn thuộc tăng huyết áp độ 1 dù số trên chưa tới 140.
Ai dễ bị huyết áp cao?
Yếu tố không thay đổi được
| Yếu tố | Vì sao làm tăng nguy cơ |
| Tuổi tác | Thành mạch mất dần độ đàn hồi, nguy cơ tăng rõ từ 45 tuổi ở nam và 55 tuổi ở nữ |
| Giới tính | Nam giới mắc nhiều hơn ở tuổi trung niên, nữ giới tăng lên sau mãn kinh |
| Tiền sử gia đình | Bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc bệnh làm tăng nguy cơ đáng kể |
| Bệnh nền sẵn có | Tiểu đường, bệnh thận mạn, rối loạn mỡ máu, ngưng thở khi ngủ |
Yếu tố có thể thay đổi
| Yếu tố | Liên quan thế nào |
| Ăn mặn | Khẩu phần Việt nhiều muối từ nước mắm, mắm các loại, dưa cà muối, mì ăn liền, đồ khô |
| Thừa cân, vòng eo lớn | Tim phải bơm máu cho khối lượng cơ thể lớn hơn |
| Uống nhiều rượu bia | Làm tăng huyết áp trực tiếp và giảm hiệu quả thuốc điều trị |
| Hút thuốc lá | Gây co mạch tạm thời và đẩy nhanh xơ vữa động mạch |
| Ít vận động | Thể lực tim mạch kém, thường đi kèm thừa cân |
| Căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ | Ảnh hưởng đến điều hòa huyết áp về lâu dài |
| Một số loại thuốc | Thuốc giảm đau kháng viêm không steroid, corticoid, thuốc tránh thai |
MedlinePlus liệt kê các yếu tố này với lưu ý rằng nhiều yếu tố xuất hiện cùng lúc sẽ làm nguy cơ cộng dồn.
Tham khảo thêm: Người bệnh tim mạch và huyết áp có tập gym được không?
Nhóm nên đo huyết áp sớm và đều hơn
- Người từ 40 tuổi trở lên, kể cả khi thấy hoàn toàn khỏe mạnh
- Người thừa cân hoặc có vòng eo lớn
- Người có bố mẹ, anh chị em ruột bị tăng huyết áp
- Người đang mắc tiểu đường, bệnh thận hoặc rối loạn mỡ máu
- Phụ nữ mang thai, vì tăng huyết áp thai kỳ cần được theo dõi riêng
- Người thường xuyên ngáy to, ngừng thở khi ngủ, buồn ngủ ban ngày
Một hiểu lầm cần bỏ: tăng huyết áp không chỉ là bệnh của người già. Người dưới 40 tuổi vẫn mắc, thường liên quan đến thừa cân, ăn mặn, rượu bia và ít vận động. Nhóm này hay phát hiện muộn vì không có thói quen đo và cũng không có triệu chứng gì.
Đo huyết áp đúng cách
Một lần đo cao chưa kết luận được điều gì. Huyết áp thay đổi liên tục theo thời điểm trong ngày, tư thế, cảm xúc và cả việc bạn vừa uống cà phê. Chẩn đoán cần nhiều lần đo ở các ngày khác nhau trong điều kiện chuẩn.
Trước khi đo
- Nghỉ ngơi yên tĩnh 5 phút, không nói chuyện
- Không uống cà phê, hút thuốc hoặc tập luyện trong 30 phút trước đó
- Đi vệ sinh trước, vì bàng quang căng làm chỉ số tăng
Tư thế đo
- Ngồi tựa lưng, hai chân đặt phẳng trên sàn, không bắt chéo chân
- Cánh tay đặt trên bàn, vòng bít ngang tim
- Quấn vòng bít lên da hoặc lớp áo mỏng, không quấn đè lên tay áo dày
Ghi kết quả
- Đo 2 lần cách nhau 1 đến 2 phút rồi lấy trung bình
- Đo cùng khung giờ mỗi ngày, thường là buổi sáng và buổi tối
- Ghi lại vào sổ hoặc ứng dụng để mang theo khi đi khám
Hướng dẫn chi tiết về tư thế và cách đọc chỉ số được American Heart Association mô tả cụ thể cho người tự theo dõi tại nhà.
Bị huyết áp cao khi nào cần đi khám?
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay
| Tình huống | Dấu hiệu đi kèm |
| Huyết áp từ 180/120 trở lên kèm triệu chứng | Đau ngực, khó thở, đau đầu dữ dội, nhìn mờ |
| Nghi ngờ đột quỵ | Méo mặt, một tay không giơ lên được, nói ngọng đột ngột |
| Đau ngực lan lên vai, hàm hoặc cánh tay | Vã mồ hôi, buồn nôn |
Đặt lịch khám trong thời gian gần
- Chỉ số từ 140/90 trở lên qua nhiều lần đo khác nhau
- Chỉ số từ 135/85 trở lên khi tự đo tại nhà
- Chỉ số từ 180/120 nhưng không có triệu chứng, cần đo lại sau vài phút và liên hệ bác sĩ
- Huyết áp dao động thất thường giữa các lần đo
Tăng huyết áp thường không gây triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài. CDC lưu ý rằng phần lớn người mắc không có dấu hiệu nào để tự nhận biết, nên đo định kỳ là cách duy nhất để phát hiện sớm.
Về thuốc, việc có cần dùng hay không và dùng loại nào phụ thuộc vào chỉ số, bệnh nền và nguy cơ tim mạch tổng thể của từng người. Đây là quyết định của bác sĩ sau khi thăm khám, không nên tự áp theo con số đọc được trên mạng, và cũng không tự ngừng thuốc khi thấy huyết áp đã về bình thường.
Huyết áp thấp là bao nhiêu?
Huyết áp được xem là thấp khi tâm thu dưới 90mmHg hoặc tâm trương dưới 60 mmHg. Nếu không có triệu chứng gì, đây có thể chỉ là đặc điểm sinh lý bình thường, thường gặp ở người trẻ và người tập luyện đều đặn. Cần đi khám khi kèm hoa mắt, chóng mặt lúc đứng dậy, mệt mỏi kéo dài, da lạnh ẩm hoặc ngất.
Cách giữ huyết áp ổn định
| Việc cần làm | Mức tham khảo |
| Giảm muối | Dưới 5 gram muối mỗi ngày theo khuyến nghị của WHO |
| Vận động đều đặn | Ít nhất 150 phút cường độ vừa mỗi tuần |
| Tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt | Trong phần lớn các bữa |
| Hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá | Càng sớm càng tốt |
| Ngủ đủ và quản lý căng thẳng | 7 đến 9 giờ mỗi đêm với người trưởng thành |
| Theo dõi cân nặng | Giảm cân giúp cải thiện chỉ số ở người thừa cân |
Với vận động, điều quan trọng là chọn cường độ vừa phải và tăng dần, tránh các bài gắng sức mạnh đột ngột hoặc nín thở khi nâng tạ nặng. Nếu bạn đang điều trị, hãy hỏi bác sĩ về mức phù hợp trước khi bắt đầu. Các lớp tập nhóm và hỗ trợ sử dụng máy tập miễn phí tại The New Gym là cách làm quen an toàn cho người cần bắt đầu từ cường độ nhẹ.
Tham khảo thêm: 19 Bài Tập Ngồi Tăng Cường Vận Động Thể Dục Cho Người Cao Tuổi
Câu hỏi thường gặp
Đo tay trái hay tay phải cho kết quả đúng?
Lần đầu nên đo cả hai tay, sau đó dùng tay có chỉ số cao hơn cho các lần sau. Chênh lệch nhỏ giữa hai tay là bình thường, nhưng nếu chênh nhiều thì nên báo bác sĩ.
Máy đo cổ tay có chính xác không?
Máy đo bắp tay thường cho kết quả ổn định hơn vì vị trí đo gần tim. Nếu dùng máy cổ tay, phải giữ cổ tay ngang tim trong suốt lúc đo, sai tư thế sẽ làm lệch kết quả đáng kể.
Huyết áp cao có chữa khỏi hẳn được không?
Tăng huyết áp nguyên phát thường là bệnh cần kiểm soát lâu dài chứ không khỏi hẳn. Nhiều người giữ được chỉ số ổn định nhờ thuốc kết hợp thay đổi lối sống. Riêng tăng huyết áp thứ phát có thể cải thiện khi điều trị được nguyên nhân gốc.
Huyết áp cao có di truyền không?
Tiền sử gia đình là một yếu tố nguy cơ được ghi nhận. Nếu bố mẹ hoặc anh chị em ruột bị tăng huyết áp, bạn nên đo định kỳ từ sớm hơn so với người không có yếu tố này.
Kết luận
Huyết áp từ 140/90 mmHg đo tại phòng khám, hoặc 135/85 mmHg khi tự đo tại nhà, là ngưỡng được xem là cao. Một lần đo không kết luận được điều gì, nên hãy theo dõi đều và mang số liệu đến bác sĩ.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nếu bạn là người mới và vẫn còn phân vân, The New Gym đang có chương trình 7 ngày tập miễn phí. Bạn có thể tự do trải nghiệm không gian tập luyện rộng rãi, hệ thống máy tập đa dạng, tham gia các lớp tập nhóm miễn phí và sử dụng mọi tiện ích tại hệ thống The New Gym 24/7.
NHẬN 7 NGÀY TẬP MIỄN PHÍ NGAY
*Chỉ áp dụng cho khách hàng lần đầu tập luyện tại The New Gym
Về The New Gym
The New Gym là hệ thống phòng tập với 15 chi nhánh tại TP.HCM, Cần Thơ, Đà Nẵng và Đồng Nai. Phần lớn chi nhánh mở cửa 24/7, riêng Cần Thơ và Biên Hòa mở từ 5h đến 24h (xem giờ hoạt động từng chi nhánh). Phí tập từ 299.000đ/tháng với gói 6 tháng, Hội viên được tham gia hơn 11 lớp tập nhóm miễn phí. Với triết lý “Gym cho mọi người”, người lần đầu đến tập có 7 ngày tập miễn phí.
📞 Hotline: 1900 63 69 20
📌 Facebook: facebook.com/thenewgymvietnam
💬 Zalo: zalo.me/4267108480570109866
