Tai biến mạch máu não và đột quỵ là cùng một bệnh, chỉ khác cách gọi. Đây là tình trạng cấp cứu: khi máu ngừng đến một vùng não, tế bào thần kinh ở vùng đó bắt đầu chết trong vòng vài phút. Vì vậy điều quan trọng nhất với người xung quanh không phải là biết cách sơ cứu, mà là nhận ra dấu hiệu và gọi 115 càng nhanh càng tốt.
Tai biến là gì?
Tai biến xảy ra khi dòng máu nuôi một phần não bị gián đoạn. Có 2 dạng chính:
Nhồi máu não: cục máu đông làm tắc mạch máu nuôi não. Đây là dạng phổ biến hơn, chiếm phần lớn các trường hợp.
Xuất huyết não: mạch máu trong não bị vỡ, máu tràn vào mô não. Thường liên quan đến huyết áp cao không kiểm soát, túi phình hoặc dị dạng mạch máu.
Ngoài ra còn có cơn thiếu máu não thoáng qua, khi các triệu chứng xuất hiện rồi tự hết trong thời gian ngắn. Nhiều người chủ quan vì thấy đã khỏe lại, nhưng CDC lưu ý đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự trong thời gian tới và vẫn cần đi khám ngay.
Dấu hiệu nhận biết tai biến
Cách ghi nhớ phổ biến nhất là FAST, tương ứng với 4 điều cần kiểm tra:
F (Face) – Mặt: yêu cầu người đó cười. Nếu một bên mặt xệ xuống, miệng méo, nhân trung lệch thì đây là dấu hiệu bất thường.
A (Arms) – Tay: yêu cầu giơ cả 2 tay lên ngang vai. Nếu một tay không giơ được hoặc rơi thõng xuống, cần chú ý.
S (Speech) – Lời nói: yêu cầu nhắc lại một câu đơn giản. Nói ngọng, nói lắp, không tìm được từ hoặc không hiểu câu hỏi đều là dấu hiệu.
T (Time) – Thời gian: nếu có bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, gọi 115 ngay và ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu.
Một số biểu hiện khác cũng cần cảnh giác: tê hoặc yếu đột ngột một bên người, mất thị lực hoặc nhìn đôi đột ngột, chóng mặt mất thăng bằng, và đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột không rõ nguyên nhân. Danh sách triệu chứng cảnh báo được MedlinePlus mô tả đều có chung đặc điểm là xuất hiện đột ngột.
Thời điểm triệu chứng bắt đầu là thông tin bác sĩ cần biết đầu tiên, vì nó quyết định phương pháp điều trị nào còn áp dụng được.
Tham khảo thêm: Người cao tuổi tập gym: chống cô đơn và sa sút trí nhớ
Cần làm gì khi gặp người có dấu hiệu tai biến?
Gọi 115 ngay, không chờ xem triệu chứng có tự hết không.
Trong lúc chờ xe cấp cứu:
Để người bệnh nằm nghiêng nếu họ lơ mơ hoặc nôn, giúp đường thở thông thoáng. Nới lỏng quần áo, cà vạt, thắt lưng. Giữ không gian yên tĩnh, ở cạnh và quan sát. Ghi lại giờ xuất hiện triệu chứng đầu tiên và các loại thuốc người bệnh đang dùng để cung cấp cho nhân viên y tế.
Các việc tuyệt đối không làm với người đang bị tai biến
Không cho ăn hoặc uống bất cứ thứ gì, kể cả nước. Người bị tai biến thường bị rối loạn nuốt, dễ sặc vào phổi.
Không tự cho uống thuốc. Điều này bao gồm cả thuốc hạ huyết áp, aspirin và các loại viên hoàn được truyền miệng là chữa đột quỵ. Nếu là xuất huyết não, thuốc chống đông sẽ làm tình trạng nặng thêm. Chỉ bác sĩ mới xác định được dạng tai biến sau khi chụp chiếu.
Không chích máu đầu ngón tay, không cạo gió, không nặn chanh vào miệng. Đây là những cách làm được lan truyền rộng nhưng không có cơ sở y học, và điều nguy hiểm nhất là chúng làm mất thời gian trong khi mỗi phút đều có giá trị.
Nếu người bệnh co giật, hãy đỡ đầu và dọn vật cứng xung quanh. Không đưa bất cứ vật gì vào miệng người đang co giật, không giữ chặt tay chân họ. Việc đặt đũa hoặc que vào miệng có thể làm gãy răng, tổn thương hàm hoặc rơi vào đường thở.
Điều trị tai biến như thế nào?
Việc điều trị được thực hiện tại bệnh viện và phụ thuộc vào dạng tai biến. Với nhồi máu não, thuốc tiêu huyết khối đường tĩnh mạch thường chỉ áp dụng trong khoảng 4,5 giờ đầu, còn can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ có thể thực hiện muộn hơn ở một số trường hợp được chọn lọc. Với xuất huyết não, hướng xử trí hoàn toàn khác.
Đây là lý do không có loại thuốc nào để sẵn ở nhà dùng khi bị tai biến. Việc cần làm duy nhất là đưa người bệnh đến cơ sở y tế nhanh nhất có thể.
Yếu tố nguy cơ và cách phòng ngừa tai biến
Phần lớn trường hợp đột quỵ liên quan đến các yếu tố có thể kiểm soát được. World Stroke Organization và nhiều tổ chức y tế đều xếp huyết áp cao là yếu tố nguy cơ hàng đầu.
Các yếu tố có thể thay đổi gồm huyết áp cao, hút thuốc lá, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, thừa cân, ít vận động và uống nhiều rượu bia. Các yếu tố không thay đổi được gồm tuổi tác, tiền sử gia đình và tiền sử đột quỵ trước đó.
Về vận động, American Heart Association khuyến nghị người trưởng thành nên hoạt động thể chất cường độ vừa ít nhất 150 phút mỗi tuần. Đây là mức có thể đạt được bằng đi bộ nhanh, đạp xe hoặc các buổi tập nhẹ nhàng. Với người có bệnh nền, nên bắt đầu chậm và có người hướng dẫn. Các lớp tập nhóm và hỗ trợ sử dụng máy tập tại The New Gym phù hợp cho người mới cần bắt đầu ở cường độ vừa phải.
Tham khảo thêm: Run tay khi tập là cơ thể đang báo hiệu điều gì?
Ngoài vận động, việc khám sức khỏe định kỳ để theo dõi huyết áp, đường huyết và mỡ máu là phần quan trọng, đặc biệt với người trên 45 tuổi hoặc có tiền sử gia đình.
Khi bạn nào cần đi khám bác sĩ?
Gọi 115 ngay nếu xuất hiện đột ngột bất kỳ dấu hiệu FAST nào, hoặc đau đầu dữ dội chưa từng có kèm nôn, cứng gáy, lú lẫn.
Đặt lịch khám sớm nếu bạn từng có cơn tê yếu, nói khó hoặc mờ mắt thoáng qua rồi tự hết, nếu huyết áp thường xuyên cao mà chưa được theo dõi, hoặc nếu bạn có nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Người trẻ có bị tai biến không?
Có. Tỷ lệ thấp hơn người lớn tuổi nhưng không phải hiếm. Ở người trẻ, nguyên nhân thường gặp gồm dị dạng mạch máu não, bệnh tim bẩm sinh, rối loạn đông máu và các yếu tố lối sống. Không nên bỏ qua triệu chứng chỉ vì còn trẻ.
Sau tai biến có phục hồi được không?
Nhiều người phục hồi được một phần hoặc phần lớn chức năng, mức độ phụ thuộc vào vùng não tổn thương, độ rộng tổn thương và thời gian được cấp cứu. Phục hồi chức năng nên bắt đầu sớm theo chỉ định của bác sĩ.
Tai biến có tái phát không?
Có, và nguy cơ tái phát cao hơn ở người đã từng bị. Việc dùng thuốc theo đơn, kiểm soát huyết áp và đường huyết, cùng tái khám đúng hẹn là những yếu tố giúp giảm nguy cơ.
Người từng bị tai biến có tập luyện được không?
Được, nhưng phải theo chương trình do bác sĩ phục hồi chức năng xây dựng, không tự tập theo video hay theo người khác. Cường độ, loại bài tập và mức độ giám sát cần phù hợp với tình trạng cụ thể.
Kết luận
Tai biến là cấp cứu tính bằng phút, và việc quan trọng nhất người xung quanh có thể làm là nhận ra dấu hiệu FAST rồi gọi 115 ngay. Mọi cách sơ cứu dân gian đều không thay thế được việc đưa người bệnh đến bệnh viện sớm.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Nếu bạn là người mới và vẫn còn phân vân, The New Gym đang có chương trình 7 ngày tập miễn phí. Bạn có thể tự do trải nghiệm không gian tập luyện rộng rãi, hệ thống máy tập chuẩn quốc tế, tham gia các lớp tập nhóm miễn phí và sử dụng mọi tiện ích tại hệ thống The New Gym 24/7.
NHẬN 7 NGÀY TẬP MIỄN PHÍ NGAY
*Chỉ áp dụng cho khách hàng lần đầu tập luyện tại The New Gym
Về The New Gym
The New Gym là hệ thống phòng tập gym mở cửa 24/7, mang đến sự linh hoạt tối đa cho mọi học viên. Với mức phí chỉ 299.000đ/tháng, bạn có thể thoải mái rèn luyện tại 15 chi nhánh trên toàn quốc. The New Gym hướng đến triết lý “Gym cho mọi người”, tạo nên môi trường tập luyện thân thiện, thoải mái và phù hợp cho tất cả mọi người, từ người mới bắt đầu cho đến những ai đã tập luyện lâu năm.
📞 Hotline: 1900 63 69 20
📌 Facebook: facebook.com/thenewgymvietnam
💬 Zalo: zalo.me/4267108480570109866
